آينه در آينه / فاطمه (عليها السلام) از نگاه معصومان

اشاره

فاطمه (عليها السلام) شخصيت ارزشمند تاريخ اسلام با انديشه‏ها و گفتار و رفتار خويش، نمونه و اسوه كامل براى انسان‏ها است. ايشان از چنان عظمتى برخوردار است كه امامان معصوم نيز وى را الگوى خويش معرفى كرده‏اند. در اين نوشتار ديدگاه پيامبر اكرم (صلى الله عليه و آله) و امامان معصوم (عليهم السلام) را درباره ايشان بررسى مى‏كنيم.

حضرت فاطمه (عليها السلام) از نگاه پيامبر اكرم (صلى الله عليه و آله)

سلمان فارسى می گوید: رسول خدا (صلى الله عليه و آله) به من فرمود: اى سلمان، هر كس دخترم فاطمه را دوست بدارد، در بهشت در كنار من خواهد بود و هر كس او را دشمن بدارد، در آتش جهنم خواهد بود. اى سلمان، دوستى فاطمه در صد جايگاه به حال انسان سودمند است كه راحت‏ترين اين جايگاه‏ها عبارت است از مرگ، قبر و ميزان و سنجش (اعمال) و محشر و (پل) صراط و حساب كشى. پس، هر كس كه دخترم فاطمه از او راضى باشد، من از او خشنود مى‏گردم و هر كس كه من از او خشنود باشم، خدا از او خرسند خواهد بود و هر كس فاطمه از او خشمگين باشد، من بر او خشم مى‏كنم و هر كس من بر او خشم كنم، خداوند بر او غضب مى‏كند. اى سلمان، واى بر كسى كه به فاطمه و به فرزندان و شيعيانش ظلم كند.

آن حضرت در جاى ديگر مى‏فرمايد: دخترم، فاطمه سرور زنان جهان از آغاز تا پايان است. هرگاه در محرابش در پيشگاه پروردگار بزرگ و شكوهمندش مى‏ايستد، نورش براى فرشتگان آسمان جلوه مى‏نمايد. به فرشتگانش می گوید: اى فرشتگان من، به فاطمه بنگريد كه در پيشگاه من ايستاده و از ترس من عضلاتش مى‏لرزد و با دلش به عبادت من روى آورده است. شما را گواه مى‏گيرم كه پيروانش را از آتش ايمن ساختم.

در روايت ديگرى از آن حضرت آمده است: فاذا اشْتَقْتُ الى الجنة شَمَمْتُ رائحة فاطمه؛ آن‏گاه كه مشتاق بوى بهشت مى‏گردم، بوى فاطمه را استشمام مى‏كنم.

از نگاه امام على (عليه السلام)

اميرالمؤمنين به سبب احترامى كه براى حضرت فاطمه (عليها السلام) قائل بود، پس از بازگشت از جنگ صفين در وصيتى درباره اموال شخصى خود فرزندان حضرت زهرا (عليها السلام) را سرپرست فرمود و چنين نوشت: سرپرستى اين اموال به عهده فرزندم حسن بن على است. اگر براى او حادثه‏اى رخ داد و حسين زنده بود، سرپرستى آن را پس از برادرش به عهده گيرد و كار او را تداوم بخشد. پسران فاطمه (حسن و حسين) از اين اموال به همان مقدار سهم دارند كه ديگر پسران على خواهند داشت. من سرپرستى اموالم را به پسران فاطمه واگذار مى‏كنم تا خشنودى خدا و نزديك شدن به رسول خدا (صلى الله عليه و آله) و بزرگداشت حرمت او و احترام پيوند خويشاوندى پيامبر را فراهم آورم.

كَفْعَمى، دانشمند بزرگ شيعه در كتاب «مصباح»، دعايى از اميرالمؤمنين (عليه السلام) آورده شده كه حضرت آن را در قنوت نمازش مى‏خواند. او نقل كرده كه آن حضرت درباره دعاى مذكور فرموده است: هر كس اين دعا را بخواند همانند ثواب كسى است كه در كنار پيغمبر اكرم (صلى الله عليه و آله) در بدر و احد و حُنين هزار هزار تير به سوى دشمن پرتاب كرده است. اميرالمؤمنين (عليه السلام) در بخشى از اين دعاى با عظمت، مظلوميت حضرت زهرا (عليها السلام) را در قالب مناجات و دعا بازگو مى‏كند.

از نگاه امام حسن مجتبى (عليه السلام)

سخنان و گفتارهايى كه با ياد حضرت فاطمه زهرا (عليها السلام) بر زبان فرزندان آن حضرت جارى شده است، نشان از عظمت شخصيت او دارد و آن بزرگواران يكى از افتخارات خود را فرزندى حضرت زهرا (عليها السلام) مى‏دانند. زياد، فرماندار غاصب معاويه، اهانت‏ها و گستاخى‏هاى بى‏شرمانه‏اى نسبت به ساحت مقدس امام حسن مجتبى (عليه السلام) روا داشته بود، ولى آن حضرت در پاسخ او فقط خود را فرزند زهراى اطهر (عليها السلام) معرفى مى‏كند و او را فرزند مادر بدكاره‏اش.

آن حضرت همچنين در مواقع مختلف با احتجاجات قوى دشمنان مادرش زهرا را رسوا می کرد

آن حضرت خطاب به مغيره بن شعبه فرمود: تو بودى كه فاطمه، دختر رسول خدا را مجروح كردى. تو در تحقير رسول خدا و مخالفت با فرمان او مرتكب اين جنايت شدى، در حالى كه رسول خدا (صلى الله عليه و آله) به ايشان فرمود: انتِ سيدة نساء اهل الجنة؛ اى فاطمه تو سرور زنان اهل بهشتى.

از نگاه امام حسين (عليه السلام)

امام حسين (عليه السلام) از كودكى به مادرش فاطمه زهرا (عليها السلام) علاقه فراوان داشت و در كنار او آرام مى‏گرفت.

حضرت زهرا در لحظات آخر عمر شريف خود كه در بستر بيمارى قرار گرفته بود، ضمن سفارش امام على (عليه السلام) براى رسيدگى به همه فرزندانش، امام حسين را مخصوص و جداگانه نام مى‏برد. امام حسين (عليه السلام) نيز پيش از خاك سپارى مادرش، خود را روى او مى‏اندازد و با چشمانى اشك آلود اين‏گونه با او نجوا مى‏كند: واى بر ما! ناراحتى ما به خاطر فقدان جدّمان محمّد مصطفى و مادرمان فاطمه زهرا (عليها السلام) هيچ گاه خاموش و برطرف نخواهد شد.

يكى از پرشورترين يادآورى‏هاى امام حسين (عليه السلام) از مادر عزيزش در لحظه بسيار حساس و سرنوشت ساز ايام حركت به سوى كربلاست كه در آن با زيباترين و شايسته‏ترين كلمات، طهارت و عصمت و عظمت مادر خود، حضرت زهرا (عليها السلام) را بيان مى‏دارد. آن حضرت همچنين در روز عاشورا كه هر كس با رجزخوانى، افتخارات خود را بيان مى‏كرد، افتخار خود را حضرت فاطمه (عليها السلام) معرفى كرد و فرمود: و فاطِمُ امّى من سلالةِ احمد؛ فاطمه (عليها السلام) مادر من است كه از سلاله پيامبر است.

از نگاه امام سجاد (عليه السلام)

امام سجاد (عليه السلام) همگام با پدر خود امام حسين (عليه السلام) و عمويش امام حسن (عليه السلام)، در روايات خود، مظلوميت مادرش فاطمه زهرا را براى يارانش بازگو مى‏فرمود و آنان را از ناگوارى‏هاى آن حضرت آگاه می کرد

امام سجاد از جمله راويان خطبه فدكيه حضرت فاطمه زهرا است. امام سجاد در خطبه آتشينى كه مجلس يزيد را بر هم زد فاطمه زهرا را فخر خود معرفى كرد و فرمود: منّا سيدة نساء العالمين فاطمةُ البتول؛ سرور بانوان جهان، فاطمه بتول از ماست.

از نگاه امام باقر (عليه السلام)

امام باقر (عليه السلام) درباره مقام معنوى حضرت فاطمه زهرا (عليها السلام) فرمودند: درختى كه ريشه آن رسول خدا و شاخه آن اميرالمؤمنين و نو شاخه‏هاى آن فاطمه، دختر محمد (صلى الله عليه و آله) و ميوه‏هاى آن حسن و حسين (عليهم السلام) است، درخت نبوت است كه روييده رحمت و كليد حكمت و معدن معرفت و جايگاه رسالت و مكان آمد و شد فرشتگان و موضع سرّ و سپرده الهى و امانتى است كه بر آسمان‏ها و زمين عرضه شده و حرم بزرگ خدا و بيت قديم او هستند.

امام باقر (عليه السلام) هنگامى كه در بستر بيمارى مى‏افتاد، آب خنك طلب مى‏كرد و هنگامى كه آب به دستش مى‏رسيد، جرعه‏اى چند از آب مى‏نوشيد، سپس با صداى بلند به حدى كه در بيرون خانه نيز شنيده مى‏شد از ته دل مادرش زهرا را صدا مى‏كرد و مى‏فرمود: «يا فاطمه بنت محمد؛ يا فاطمه! اى دختر محمد (صلى الله عليه و آله)»، علامه مجلسى می گوید: لعل النداء كان استشفاعا بها؛ شايد آن حضرت با اين ندا مى‏خواست از حضرت زهرا (عليها السلام) شفا بگيرد.

از نگاه امام صادق (عليه السلام)

«سكونى» از ياران امام صادق (عليه السلام) می گوید: با حالت غم و اندوه به نزد آن حضرت رفتم. امام با مشاهده حالت من فرمودند: علت حزن و اندوهت چيست و چرا چنين گرفته و غمناك هستى؟ گفتم: دخترى نصيبم شده است، امام فرمود: برايش چه نامى انتخاب كرده‏اى؟ عرض كردم: فاطمه. آن‏گاه امام آه عميقى از ته دل كشيد و سه بار اين نام را به ياد مادرش تكرار نمود و سپس به من فرمود: پس حال كه چنين نامى بر دخترت نهاده‏اى مبادا هرگز او را مورد شتم و ضرب قرار دهى. نام او نامى عزيز و محترم است. تو نيز همواره احترام نامش را داشته باش.

بانوى دو عالم، حضرت زهرا (عليها السلام) پس از شهادت پيامبر اكرم (صلى الله عليه و آله) تمام غم‏ها و دردها را در حمايت از ساحت مقدس ولايت به جان خريد و همچون شمعى در اندك زمان سوخت و آب شد. آن مادرى كه امام صادق (عليه السلام) در توصيف حال غم‏انگيز او بعد از فراغ پدر گرامى‏اش چنين مى‏فرمايد: لزمت الفراش و نَحَلَ جسمها و زاب لَحْمُها و صارت كَالْخيال؛ بعد از پيامبر (صلى الله عليه و آله) حضرت زهرا (عليها السلام) مدام در بستر افتاده بودند و جسم ايشان ضعيف و ناتوان گشته و گوشت بدنشان آب شده بود و (از شدت غم و غصه) همچون شبهى شده بود.

از نگاه امام كاظم (عليه السلام)

  امام كاظم (عليه السلام) از پدرش روايت كرد كه رسول خدا (صلى الله عليه و آله) در حال احتضار انصار را خواست و به آنان فرمود: اى گروه انصار! وقت جدايى فرا رسيد. بدانيد كه خانه فاطمه خانه من است. هر كه حرمت او را هتك نمايد، به تحقيق حرمت پرده خداوند را هتك كرده است.

عيسى از ياران امام كاظم (عليه السلام) می گوید: آن حضرت در اين هنگام بقيه سخنش را قطع كرد و بسيار گريست و سپس سه بار فرمود: هَتَكَ و اللّه حجابُ اللّه؛ به خدا قسم كه حرمت پرده خدا را هتك كردند. به خدا قسم كه حرمت پرده خدا را هتك كردند.امام كاظم در روايت ديگرى فرمودند: انّ فاطمة صديقة شهيدةٌ؛ فاطمه صديقه شهيده است.

از نگاه امام رضا (عليه السلام)

دو نفر از ياران امام رضا (عليه السلام) مى‏گويند: نزد آن حضرت رفتيم. او در سجده بود و سجده‏اش را طولانى كرد. سپس سرش را بلند كرد، عرض كرديم: سجده را طولانى كرديد؟ فرمود: هر كه اين دعا را در سجده شكر بخواند همچون مجاهدان روز بدر در كنار رسول خدا (صلى الله عليه و آله) پاداش دارد. گفتيم آن را بنويسيم. فرمود: بنويسيد و هرگاه سجده شكر به جاى آورديد اين گونه بگوييد و حضرت دعا را ذكر كرد و از جمله در اين دعا آمده «... آن دو رسولت را به مسخره گرفتند و فرزند پيامبرت را كشتند...» و اين گونه مظلوميت مادرش را بيان نمود.

يكى از فضلاى حوزه كه مشكل بزرگى برايش پيش آمده بود، براى زيارت و توسل به حضرت رضا عازم حرم مى‏شود. از قضا به علامه طباطبائى بر مى‏خورد كه ايشان هم عازم حرم است، بلافاصله به طرفش رفته و با چشمى پر اشك و دلى پرسوز از ايشان مى‏خواهد تا دعايى به او بياموزد كه حاجتش روا شود. علامه نگاهى مهربان به چهره و حالت او مى‏كند، آنگاه می گوید: فرزندم، وقتى وارد حرم مى‏شوى، يكى از مؤثرترين و بهترين دعاها اين است كه حضرت را به مادرش زهرا (عليها السلام) قسم دهى كه حاجت تو را از خدا بخواهد. چون حضرت به مادرش زهرا (عليها السلام) علاقه فراوان و ارادت خاص دارد و سوگند دادن به مادر محبوبش بسيار مؤثر خواهد افتاد. او می گوید: با شنيدن اين سخن سخت متأثر شدم و لرزه‏اى تمام وجودم را در بر گرفت. اين توسل و قسم دادن همان و به مقصود رسيدن همان.

از نگاه امام جواد (عليه السلام)

يكى از ياران امام رضا (عليه السلام) می گوید: نزد على بن موسى الرضا (عليه السلام) بودم كه حضرت جواد را آوردند. او كم‏تر از چهار سال سن داشت. دستش را به زمين زد و سرش را به سوى آسمان بلند كرد و مدتى دراز فكر كرد. حضرت رضا (عليه السلام) به او گفت: فدايت شوم، چرا اين قدر تفكرت طول كشيد؟ فرمود: درباره آنچه با مادرم فاطمه كردند مى‏انديشيدم. سپس حضرت جواد از عقوبت عاملان آن جنايت سخن گفت.

يكى از ياران امام جواد (عليه السلام) نيز می گوید: به حضرت عرض كردم، تصميم گرفته بودم به نيابت از شما و پدرتان طواف كنم، ولى به من گفتند: به نيابت از اوصيا طواف نمى‏كنند، حضرت فرمود: چرا، هر چه مى‏توانى طواف كن، جايز است. سه سال بعد دوباره به حضرت عرض كردم: پيشتر از شما درباره طواف به نيابت از شما و پدرتان اجازه گرفتم، و طواف بسيار كردم. سپس چيزى بر دلم افتاد و به آن عمل كردم. پرسيد چه بود؟ گفتم: يك روز از جانب رسول خدا (صلى الله عليه و آله) طواف كردم. حضرت سه بار فرمود: درود خدا بر پيامبر (صلى الله عليه و آله). سپس روز دوم به نيابت از امير المؤمنين (عليه السلام) ، روز سوم امام حسن (عليه السلام)، روز چهارم امام حسين (عليه السلام)، تا روز نهم به نيابت از پدرت، على بن موسى الرضا (عليه السلام) و روز دهم به نيابت از شما.

اينان كسانى‏اند كه به ولايتشان معتقدم. حضرت فرمود: در اين صورت به دينى معتقدى كه خدا جز آن را از بندگانش نمى‏پذيرد. عرض كردم: گاهى هم از سوى مادرتان حضرت فاطمه (عليها السلام) طواف كرده‏ام، گاهى هم نه، حضرت فرمود: اِسْتَكْثِر من هذا فانه افضلُ ما انتَ عامِلُه ان شاء اللّه؛ اين را بيشتر انجام بده، اين برترين كارى است كه انجام مى‏دهى ان شاءاللّه.

قلب امام نهم، حضرت جواد (عليه السلام) از مهر و محبت مادرش حضرت زهرا (عليها السلام) لبريز بود. آن حضرت هر روز ظهر در مدينه به مسجد پيامبر اكرم (صلى الله عليه و آله) مى‏آمد و صلوات و درود بر پيامبر (صلى الله عليه و آله) مى‏فرستاد و مشام جان خويش را از ياد جد بزرگوارش معطر مى‏ساخت، سپس به سراغ خانه مادرش فاطمه زهرا (عليها السلام) كه در نزديكى قبر پيامبر بود، مى‏رفت و در نهايت ادب و احترام، ابتدا كفش‏ها را از پا در مى‏آورد و آنگاه با دلى سرشار از شور و اشتياق وارد آن خانه كوچك و نورانى مى‏شد و در آنجا به نماز و دعا مى‏پرداخت.