شهادت حضرت زهرا عليهاالسلام

دانشنامه حضرت فاطمه زهرا سلام الله عليها

چکيده

فاطمه زهرا عليهاالسلام در دوران غربت اسلام به دنيا آمد و از همان اوان کودکي در کانون اصلي مبارزه، با طعم سختي‏ها و مشکلات آشنا شد. هيچ‏کس مانند او شاهد زحمت‏هاي طاقت‏فرسا و شبانه ‏روزي رسول خدا صلی الله علیه و آله  نبود. او در خلوت‏هاي پيامبر، درد دل‏هاي پدر را به گوش جان مي‏شنود و همانند مادري دل‏سوز سر حضرت را بر دامن مي‏گرفت و آرام ‏بخش دلش مي‏گشت تا آن‏جا که پدرش به وي لقب «ام ‏ابيها» داد. در اين مقاله، به زندگي آن بزرگوار مي‏پردازيم.

فاطمه عليهاالسلام، مادر پدر، همسر علي عليه‏السلام

حضرت زهرا عليهاالسلام نزديک‏ترين نسبت را با رسول خدا صلی الله علیه و آله  داشت. او يگانه دختر رسول خدا صلی الله علیه و آله  بود که نسل پاک نبوي از طريق او ادامه يافت. احترام شگفت ‏انگيز پيامبر به دخترش، از شخصيت ممتاز او حکايت داشت و سفارش‏هاي مکرر رسول خدا صلی الله علیه و آله  به مؤمنان درباره حفظ حرمت او و احترام ويژه به آن بانوي والامقام، منزلت عالي او را براي همگان روشن ساخته بود.

حضرت زهرا عليهاالسلام، همسر اميرمؤمنان علي عليه‏السلام بود که دومين شخصيت ممتاز جهان اسلام به شمار مي‏رفت. شناخت صديقه طاهره از اميرمؤمنان، عميق ‏ترين شناخت‏ها بود. ديگران فقط شعاعي از صفات نيک علي را ديده بودند، ولي او با تمام وجود از اخلاص علي عليه‏السلام و سوز دل او آگاه بود.

جلوه‏اي از وجود زهرا عليهاالسلام در آيينه قرآن

بدون ترديد، مطلوب‏ترين سخن درباره حضرت زهرا عليهاالسلام ، کلام پروردگار جهانيان است. قرآن کريم، فاطمه عليهاالسلام را کوثر محمد صلی الله علیه و آله  مي‏داند. کوثر معنايي گسترده دارد؛ يعني خير فراوان، ولي بسياري از بزرگان علماي شيعه و اهل سنت، يکي از روشن‏ترين مصداق‏هاي آن را وجود مقدس فاطمه زهرا عليهاالسلام دانسته‏اند.

در شأن نزول سوره کوثر آمده است که مشرکان، پيامبر اسلام را به بي‏نسلي متهم کردند. قرآن با رد سخن آنها مي‏گويد: «ما به تو کوثر داديم.» از اين تعبير استفاده مي‏شود که اين خير فراوان، همان فاطمه ‏زهرا عليهاالسلام است که نسل رسول خدا صلی الله علیه و آله  از راه همين دختر گرامي در جهان انتشار يافت. مفسران يادآور شده ‏اند اينکه اين سوره خبر مي‏دهد پيامبر اعظم صلی الله علیه و آله  ، بي‏فرزند نخواهد بود و نسل و دودمان او فراوان خواهد شد، يکي از جنبه‏هاي اعجاز قرآن است.

فاطمه، اسوه عالم

آنچه فاطمه عليهاالسلام را نمونه کرده، کامل بودن او در همه جنبه‏هاي نيک بشري است. اسوه‏ هاي الهي همواره از ديگر افراد بشر در کمالات انساني پيش‏قدم هستند. ما هر چه بکوشيم، نمي‏توانيم به افق فضيلت‏هاي آنان برسيم، ولي بايد در مسير آن بزرگواران حرکت کنيم. شايد به همين دليل است که حضرت مهدي عليه‏السلام در آخرالزمان، فاطمه عليهاالسلام را اسوه و الگوي خود مي‏خواند؛ زيرا رفتار و گفتار فاطمه عليهاالسلام ، به نيازها و مسائل جامعه امام ‏زمان عليه‏السلام پاسخ مي‏دهد.

لالايي بيداري

فاطمه زهرا عليهاالسلام زماني که با فرزند خود، حسن مجتبي عليه‏السلام نجواي مادرانه داشت، اشعار زيبايي مي‏سرود. ايشان در شعري به فرزندش مي‏فرمايد: «حسن جان! مانند پدرت علي باش و ريسمان را از گردن حق بردار و خداي صاحب نعمت و احسان کننده را بپرست و با افراد بدخواه و کينه ‏توز دوستي مکن».

حضرت فاطمه عليهاالسلام در آغاز سخن خود با فرزندش به يک نکته مهم تربيتي اشاره دارد. ايشان حضرت علي عليه‏السلام را که بهترين و کامل‏ترين الگو براي انسان است، به فرزندش مي‏شناساند و مي‏فرمايد از او سرمشق بگير. در بخش ديگري از اين شعر، حضرت به مهم‏ترين مسئوليت اجتماعي انسان اشاره مي‏کند و فرزندش را به حق‏طلبي و احياي حقوق ديگران فرا مي‏خواند.

اهميت تسبيح حضرت زهرا عليهاالسلام

تسبيح حضرت زهرا عليهاالسلام که پيامبر اعظم صلی الله علیه و آله  آن را به يگانه دختر خود آموزش داده است، جايگاه و اهميت خاصي دارد. امام باقر عليه‏السلام فرمود: «خداوند در ميان حمدها به چيزي بافضيلت ‏تر از تسبيح فاطمه عليهاالسلام عبادت نشده است.» امام صادق عليه‏السلام نيز فرمود: «سوگند به خدا، اگر چيزي بافضيلت‏تر از تسبيح حضرت زهرا عليهاالسلام بود، رسول خدا صلی الله علیه و آله  آن را به فاطمه مي‏ آموخت».

اهتمام فاطمه عليهاالسلام به احاديث نبوي

حضرت فاطمه عليهاالسلام در پاسخ کسي که حديثي از پيامبر اعظم صلی الله علیه و آله  درخواست کرده بود، فرمود: پدرم مي‏فرمايد: «کسي که همسايه از آزارش در امان نباشد، از مؤمنان نيست. هر کس به خدا و روز قيامت ايمان دارد، همسايه ‏اش را آزار نمي‏دهد. هر کس به خدا و روز قيامت ايمان دارد، بايد حرف خوب بگويد و گرنه ساکت باشد. خداي متعالي افراد خيرخواه، بردبار و باعفت را دوست دارد و شخص بد زبان، سست و لج‏باز را دشمن مي‏دارد».

پرواز به سوي سفر ابدي

حضرت فاطمه عليهاالسلام هنگام رحلت، به امام علي عليه‏السلام وصيت کرد مرا تنها نگذار و بر بالينم بنشين و سوره ياسين تلاوت کن. چون اين سوره به پايان رسد، عمر من نيز پايان خواهد يافت. امام علي عليه‏السلام در حالي که مي‏گريست، به تلاوت قرآن پرداخت. وقتي سوره ياسين به پايان رسيد، نفس‏هاي فاطمه عليهاالسلام سنگين شد. در اين حال دوبار چشمانش را گشود و دوبار سلام داد: «سلام بر تو اي جبرئيل! سلام بر شما اي فرشتگان. اي پروردگار! به‏سوي تو مي‏آيم.» آن‏گاه روحش به آسمان‏ها پرواز کرد.

مردم مدينه، عزادار ريحانه پيامبر اعظم صلی الله علیه و آله  شدند و منتظر بودند بر جنازه او به نماز بايستند، ولي ابوذر خطاب به آنان گفت: «به خانه‏ هايتان بازگرديد که جنازه گل رخشنده پيامبر گرامي پس از اين به خاک سپرده مي‏شود» و آنان با شنيدن اين سخن پراکنده شدند.

پيام‏هاي فاطمي

فاطمه عليهاالسلام و قرآن

فاطمه عليهاالسلام عصاره همه ارزش‏هاست و آنچه خوبان همه دارند، او به تنهايي دارد. حضرت زهرا عليهاالسلام مي‏فرمايد: «از دنياي شما سه چيز را دوست دارم: تلاوت کتاب خدا، نظر به چهره رسول خدا صلی الله علیه و آله  و بخشش در راه خدا».

فاطمه عليهاالسلام و خداشناسي

روزي پيامبر اعظم صلی الله علیه و آله  از فاطمه عليهاالسلام پرسيد: «از خدا چه درخواستي داري؟ هم‏اکنون فرشته وحي در کنار من است و از سوي خداوند پيام آورده است که هر حاجتي داري، برآورده مي‏شود.» فاطمه عليهاالسلام درپاسخ فرمود: «لذت خدمت او مرا از تمنا بازداشته است. جز به ديدار جمال والاي خدا نيازي ندارم».

اخلاص در عبادت

حضرت فاطمه عليهاالسلام مي‏فرمايد: «هر کس عبادت خالصش را براي خدا به بالا بفرستد، خداوند بهترين بهره‏ ها را به سوي او فرو مي‏فرستد».

صفات شيعيان

حضرت فاطمه عليهاالسلام فرمود: «اگر به آنچه به شما امر مي‏کنيم، عمل مي‏کني و از آنچه بر حذرتان مي‏داريم، دوري مي‏کني، از شيعيان مايي؛ و گرنه نيستي».

معرفي کتاب

جلوه ‏هاي رفتاري حضرت زهرا عليهاالسلام ، عذرا انصاري، دفتر تبليغات اسلامي، قم

اين کتاب در هشت بخش تنظيم شده که چهار بخش آن درباره سيره اخلاقي و رفتاري حضرت زهرا عليهاالسلام و بخش پنجم، هفتم و هشتم به ترتيب، سوگ‏نامه پدر، ولادت آفتاب وگزارشي از جشن ازدواج نام دارد.

يادي از محبوبه پروردگار، سعيد آل الرسول، مؤسسه الزهرا وابسته به بنياد بعثت، تهران، 1378.

اين کتاب زندگي مختصر فاطمه زهرا عليهاالسلام برگرفته از منتهي الآمال محدث قمي با عنوان‏هاي زير است: ولادت فاطمه، اسامي فاطمه، ازدواج فاطمه، فرزندان فاطمه، اخلاق فاطمه، ويژگي‏هاي فاطمه، مظلوميت فاطمه، شهادت فاطمه، زيارت فاطمه.

فاطمه در آيينه کتاب، اسماعيل انصاري، دفتر نشر الهادي، 1374.

کتاب فاطمه در آيينه کتاب، جامع‏ترين کتاب‏شناسي مربوط به حضرت زهرا عليهاالسلام است که 735 اثر را به زبان‏هاي فارسي، عربي، اردو، انگليسي، گجراتي، ترکي آذري و استانبولي، فرانسوي، آلماني، روسي، اسپانيايي، ايتاليايي و زبان‏هاي افريقايي معرفي کرده است. اين کتاب فهرست‏هاي تفکيکي زبان، چاپ، خط، اعلام، اماکن و منابع دارد. در ابتداي کتاب، انگيزه تأليف، هدف تأليف، روش کار مؤلف و اطلاعاتي ديگر در 42 صفحه بيان شده است.

کتاب ‏نامه حضرت فاطمه زهرا عليهاالسلام ، ناصرالدين انصاري قمي، مرکز انتشارات دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم.

کتاب‏ نامه حضرت فاطمه زهرا عليهاالسلام ، 470 کتاب به زبان‏هاي فارسي، عربي، اردو، انگليسي، ترکي، گجراتي و فرانسوي را معرفي و کتاب‏هاي خطي و چاپي را جداگانه فهرست کرده است. اين کتاب داراي فهرست‏ هاي منابع، مؤلفان، مترجمان، مصححان و مقدمه‏نويسان است.

ديگر آثار فاطمي

درباره ريحانه پيامبر، افزون بر آثار پژوهشي، کتاب‏هاي ديگري در حوزه‏ هاي داستان، شعر و... به چاپ رسيده است که به برخي از آنها اشاره مي‏کنيم.

داستان: رمان بهشت ارغوان، نوشته سيد ابوالقاسم حسيني (ژرفا) از کتاب و کانت صديقه اثر کمال السيد ترجمه شده است.

کتاب‏هاي ام ابيها نوشته رضا شيرازي و سرگذشت راست نيز از جمله کتاب هايي است که در حوزه داستان کوتاه نگاشته شده است.

نثر ادبي: در زمينه نثر ادبي نيز مي‏توان به کتاب‏هاي فاطمه، فاطمه است اثر دکتر علي شريعتي؛ بانوي اول صديقه کبري، فاطمه زهرا عليهاالسلام نوشته جواد نعيمي و بانوي آب اثر بهمن صالحي اشاره کرد.

شعر: کتاب‏هاي فراواني در قالب شعر درباره ريحانه پيامبر چاپ شده است. آيينه عصمت، نوشته محمود شاهرخي و مشفق کاشاني؛ گلبن عفاف از محمود اکبرزاده و مناقب فاطمي در شعر، گردآوري احمد احمدي بيرجندي از جمله اين کتاب‏هاست.

معرفي نرم ‏افزار

عترت 3 (حضرت زهرا عليهاالسلام )

نرم ‏افزار عترت 3، به زبان فارسي از سوي مؤسسه تحقيقاتي امام رضا عليه‏السلام توليد شده است. اين نرم ‏افزار داراي مطالب زير است: زندگي‏نامه حضرت زهرا عليهاالسلام ، بيش از بيست داستان به همراه اجراي نمايشي، زيارت‏نامه و دعاهاي منسوب به صديقه طاهره عليهاالسلام ، اشعار منتخب در مدح حضرت زهرا عليهاالسلام ، پرسش و پاسخ درباره حضرت زهرا عليهاالسلام ، کتاب‏شناسي مربوط به زندگي حضرت زهرا عليهاالسلام ، متن کامل کتاب‏هاي مربوط به ريحانة‏النبي صلی الله علیه و آله  و چندين داستان مصوّر آموزنده، سرگرمي و بازي.

ياس کبود

نرم ‏افزار ياس کبود، حاوي ترجمه سيره و مقاتل معتبر درباره حضرت زهرا عليهاالسلام است و با عنوان جامع المقاتل حضرت فاطمة الزهرا عليهاالسلام توليد شده است. اين نرم ‏افزار از سوي مؤسسه گنجينه معرفت و به زبان فارسي توليد شده و داراي مطالب ذيل است:

متن کتاب‏هاي منتهي ‏الآمال شيخ عباس قمي، کتاب احراق بيت فاطمه في الکتب المعتبره عند اهل السنه اثر شيخ‏حسين غيب غلامي، بحارالانوار، جلد 43 به زبان عربي و فارسي، ترجمه کتاب الفدک في التاريخ شهيد آيت ‏الله صدر، ترجمه کتاب بهجة قلب الرسول اثر حجت الاسلام احمد رحماني همداني، ترجمه کتاب نفحات اللاهوت في لعن الجبت و الطاغوت نوشته محقق کرکي، زندگي فاطمة الزهرا عليهاالسلام اثر علامه اميني و ترجمه بيت‏الاحزان شيخ‏عباس قمي.

همچنين اين نرم‏افزار از 130 قطعه شعر، شصت سخنراني درباره حضرت زهرا عليهاالسلام از شهيد مطهري، آيت‏الله وحيد خراساني، استاد جعفري سبحاني، مرحوم کافي و...، دو فيلم 160 دقيقه‏اي شامل عزاداري حضرت ‏زهرا عليهاالسلام ، صدها تصوير گرافيکي و... برخوردار است.

معرفي پايگاه اطلاع رساني

پايگاه حوزه www.hawzah.net

اطلاعات اين پايگاه به سه زبان عربي، انگليسي و فارسي قابل دسترسي است. اين پايگاه بخش‏هاي مختلفي دارد که يکي از آنها اهل بيت عليه‏السلام است. پس از انتخاب عنوان فاطمة الزهرا عليهاالسلام ، فهرستي شامل شناسنامه، اوصاف ظاهري، از ولادت تا ازدواج، وفات مادر، هجرت به مدينه، تولد امام حسن عليه‏السلام و امام حسين عليه‏السلام ، فاطمه در جنگ، بعد از پدر، بيماري، شهادت و در آينه شعر ارائه شده است.

پايگاه يا زهرا www.yazahra.net

اين پايگاه از سوي مرکز جهاني اطلاع رساني آل ‏البيت اداره مي‏شود و زبان‏هاي فارسي، عربي و انگليسي، زبان‏هاي اصلي پايگاه است. نگرشي بر جايگاه زن، اسامي و القاب و کنيه، فرزندان، شهادت مظلومانه، حضرت زهرا عليهاالسلام در کلام انديشمندان، خلقت حضرت زهرا عليهاالسلام ، دوران کودکي، جلوه‏هاي رفتاري و اخلاقي، خطبه ‏ها و سخنان، ادعيه و اعمال، فدک، فضايل و کتاب‏شناسي، مطالب ارائه شده در اين پايگاه است.

پايگاه اهل البيت www.ahl-ul-bait.com

اين پايگاه به پانزده زبان از جمله فارسي، عربي، روسي، فرانسه، اردو، ترکي، هندي، ايتاليايي و اسپانيولي به ارائه مطلب پرداخته است. پايگاه اهل ‏البيت بخش‏هاي گوناگوني دارد که يکي از آنها عترت است. پس از انتخاب گزينه حضرت فاطمه عليهاالسلام ، مطالبي شامل احاديث، زيارت‏نامه، زندگي‏ نامه، عترت در يک نگاه و داستان به چشم مي‏خورد.

پايگاه عرفان www.erfan.ir

اين پايگاه، پايگاه اطلاع ‏رساني استاد حسين انصاريان است و به دوازده زبان مطلب ارائه مي‏کند. پس از ورود به اين پايگاه، از بخش معصومان، فاطمة الزهرا عليهاالسلام انتخاب مي‏شود. پرتويي از سيره و سيماي فاطمه ‏زهرا عليهاالسلام ، دانش ‏اندوزي، آموزش ديگران، عبادت فاطمه عليهاالسلام ، گردن‏بند بابرکت، نقش فاطمه عليهاالسلام در نبردهاي صدر اسلام، زهرا عليهاالسلام و آخرين لحظات زندگي پيامبر و چهل حديث فاطمي در اين بخش ارائه شده است.

طيبه چراغي / دانشنامه حضرت فاطمه زهرا سلام الله عليها